Maart in je tuin

Tuintips en tuininspiratie voor maart

Nu de lente dit jaar al vroeg begint is er al veel te doen in de (moes)tuin. Laat je niet gek maken. Geniet van de frisse buitenlucht. Je kunt nu vaste planten opgraven en scheuren, rozen planten en beginnen met zaaien en bonen leggen.  

Het is nog steeds een goede maand om de bodem te verbeteren met verteerde bladaarde of verteerde bio compost om het vochthoudender te maken zodat de planten beter door droogteperioden heen komen. Als je lavagruis, mycrorhyza of andere stoffen toevoegt kunnen de wortels van de planten beter de voedingsstoffen opnemen en heeft bodemleven meer voedsel.

De bio bloementuin 

Bestellen, zaaien en kweken 

  • Maart is het moment om je winterharde eenjarigen te zaaien in een koude bak of in een vensterbank in een onverwarmde kamer of kasje. 
  • Je kunt ook half winterharde zaden zaaien, maar wacht tot half maart totdat er meer licht is en minder kans op nachtvorst. 
  • De siererwten die je hebt gezaaid kan je nu toppen – de top er uit halen – zodat ze zijscheuten gaan maken. De topjes kan je verwerken in een salade.
  • Maak de zaaibedden klaar voor het zaaien van winterharde snijbloemen later deze maand. 
  • Eind van de maand kan je het opgekweekte zaaigoed verplanten naar een grotere pot. Wees voorzichtig en steek met de steel van een lepel of vork schuin onder de wortels en til het voorzichtig uit de aarde. Pak ze vast blij de blaadjes, niet bij het steeltje want dan kneust heel snel.
  • Verpot kwetsbare vaste planten die je voor de winter hebt gestekt. 

Bollen en knollen 

  • Graaf pollen sneeuwklokjes en winterakonieten op,  scheur ze en plant ze meteen in de buurt van de opgegraven pol. Zo krijg je volgend jaar een veldje. 
  • Dahlia’s kan je nu oppotten. Als je een paar knollen hebt doe dan een knol in een 3 liter pot en dek ze af met vliesdoek of zet ze in een koude bak of kas. Heb je er meer dan 3 leg ze dan in een kistje dicht tegen elkaar aan en dek ze af met vermiculiet of compost. Ze lopen de komende 6 weken uit totdat het tijd is om ze in de tuin te planten. Hiermee vervroeg je het groeiseizoen. 
  • Plant zomerbloeiende bio bollen zoals lelies, gladiolen en crocosmea 
  • Later deze maand is het van belang om de uitgebloeide knoppen weg te knippen van narcissen, tulpen en blauwe druifjes om zaadvorming te voorkomen. Laat het blad afsterven zodat de bol kan opladen voor volgend voorjaar. 
  • Bollenplan uitbreiden voor nog meer voorjaarsbollen in 2021. In deze tijd van het jaar is er veel licht voor de bloeiende bollen op plekken die anders onder de heesters en bomen in de schaduw liggen. In de planttijd september-oktober zijn we vaak al vergeten waar de saaie kale plekken onder bomen en struiken lagen. Maak een schets van de situatie of maak een paar foto’s zodat je in augustus, als je bollen gaat bestellen, nog weet welke plekken nog opgefleurd kunnen worden. Bedenk het nu, schrijf het in je agenda en plant het straks in september-oktober. 

Heb je hulp nodig?

Oogsten uit je tuin 

Mooie dingen voor in de vaas:

  • Narcissen en tulpen in alle vormen, kleuren en maten. 
  • Judaspenning – Lunnaria en Muurbloem – Erysimum. 
  • Artisjok blad, Helleborus (giftig, dus draag handschoenen) en Primula’s (eetbaar). 

Vaste planten, heesters en bomen 

Snoeien en opbinden

  • Knip de vaste planten en laatbloeiende grassen af tot 5 cm boven de grond. 
  • Leg een laag van compost met koeien of paardenmest tussen de planten en werk het licht door de bovenlaag met een vork
  • Houd het onkruid in de gaten en begin met wieden – trek het onkruid met wortel met de hand uit de grond.
  • Je kunt nu de zomerbloeiende vaste planten opgraven en scheuren om ze te vermeerderen. Je herkent ze aan de dikke pollen die aan de buitenkant nieuwe scheuten maken. Leg een oud laken of een stuk zeil naast het plantvak en leg de pollen daarop zodat je makkelijk kunt scheuren. 
  • Snoei de struikrozen. Haal het dode hout weg en de kruisende takken. Knip alles tot de helft terug net boven een uitlopende knop. 
  • Knip jonge heggen tot 1/3 terug. Dat is misschien wat heftig maar het zorgt voor flinke groei en een dicht vertakte haag waar je niet doorheen kunt kijken. Ook niet onder kniehoogte. 
  • Ga door met het wegknippen van de oude bloemen van hortensia’s. Let goed op dat je de nieuwe knoppen niet wegknipt. Dun de heester uit en knip 1/3 van de oude takken terug zodat de plant verjongt en nieuwe takken met bloemen maakt. 
  • Tot half maart kunnen bomen en heesters met kale wortels worden geplant, zoals bessenstruiken als wortelgoed (scheelt veel geld) zoals blauwe bessen, aalbessen, kruisbessen, jostibes, framboos, braam etc. 
  • Hark de bodem niet kaal! Laat tenminste 3 cm blad of fijn geknipte plantenresten liggen zodat de bodem niet uitdroogt en het bodemleven niet verstoord wordt.

Planten

  • Plant een nieuwe heg of haag, het is nu de beste tijd voor kleigrond. Kies inheemse soorten zoals meidoorn, sleedoorn, veldesdoorn in de goede aantallen. Ze bloeien afwisselend en geven bessen voor de vogels die er ook hun nestjes in bouwen. Je kunt het beste een dubbele rij plaatsen en dan driehoeksgewijs planten met kale wortels – wortelgoed. Dat is verkrijgbaar tot half maart bij de kweker en veel goedkoper dan planten in een pot. 
  • Plant kruidenrijke vaste planten waarvan je kunt oogsten zoals rozemarijn, een van mijn favorieten. Poezen en katten houden niet van deze geur, dus als je tuin wordt gebruikt als kattenbak dan is dit een van de planten waar ze uit de buurt blijven. 
  • Bestel rozen met kale wortels. Ze zijn veel goedkoper en groeien vaak veel gezonder uit dan rozen in een pot. Plant ze als de vorst uit de grond is. Deze winter is daar dus zeer geschikt voor. Zit er nog vorst in de grond dan kan je het bosje wortelgoed inkuilen – graaf een kuil en leg de wortels er in en dek de wortels af met de vochtige grond. Later kan je de rozen uitplanten op de plek waar je ze wilt hebben. 

De bio Moestuin

Groenten

Eindelijk kan je beginnen met zaaien en bonen leggen. Heerlijk begin van het moestuin jaar! 

  • Laatste moment om fruitige half winterharde groenten te zaaien zoals tomaten.
  • Zaai prei, bietjes en komkommers onder vliesdoek of in de koude bak 
  • Leg erwten en capucijners langs gaas, jute netten of zoals in de oude moestuinen bij berkentakken die verticaal in de grond gestoken zijn. 
  • Leg tuinbonen in een rij en zet er berkentakken omheen zodat ze voldoende steun hebben als ze groter groeien. 
  • Artisjokken kan je nu zaaien op een vaste plek in de moestuin.
  • Asperges kan je nu planten als je voldoende ruimte hebt in je moestuin. 
  • Als de grond niet te nat is kan je nu ook zaaien: pastinaak, wortels en radijsjes in regenboogkleur 
  • Heb je de vroege biologisch aardappels als in huis? Leg vroege aardappels in eierdozen op een lichte plek zodat ze gaan uitlopen. Zodra ze uitlopen kan je ze poten. Wees voorzichtig dat de uitlopers niet afbreken.  
  • Leg sjalotten, knoflook in eierdozen op een koele maar lichte plaats zodat ze gaan uitlopen. Over een maand kan je ze in de moestuin planten. Knoflook is antibacterieel en goed om vlakbij de aardappels en rondom de kolen te planten. 

Fruit

  • Zorg bij vorst voor het beschermen van de fruitbloesem. Fruitkwekers zetten watersproeiers aan zodat de bloesem beschermd wordt door een laagje bevroren water. Je kunt ook de boom ook in fleecedoek verpakken. 
  • Je kunt nog steeds fruitboompjes en hagen planten met kale wortel tot half maart. Dat scheelt veel geld.

In de tuinkas

  • Een goed begin van het nieuwe tuinjaar is de kas opruimen en schoonmaken zodat je klaar bent om te gaan zaaien. 
  • Haal compost in de tuinkas zodat die kan opwarmen zodat je eerder kunt beginnen met zaaien. 
  • Als je binnen gaat kweken met warmtematjes dan kan je nu beginnen met het meten en bijhouden van de minimum en maximumtemperaturen in de kas. 

Sla en kruiden 

  • Zaai pluksla mesclun en rucola. Over 6 weken kan je de eerste sla oogsten. Dan kan je ook een paar sla blaadjes voorzichtig met de achterkant van een lepeltje uit de grond lichten en uitzetten als slaplantje zodat ze tot kroppen sla kunnen uitgroeien. 
  • Je kunt nu ook kruiden zaaien zoals platte peterselie en koriander in goten afgedekt met vliesdoek. 
  • venkel en dille kan je nu zaaien in een kasje of koude bak. 
  • Zaai kervel, bieslook en salie direct ter plekke.
  • De in de nazomer genomen stekken van rozemarijn, tijm, dragon en munt verpotten naar een grotere pot. 
  • Grote pollen bieslook kan je nu uitsteken en scheuren en zo vermeerderen en uitplanten in de grond verrijkt met compost.

Oogsten

Dit is wat je kunt oogsten en bereiden dit jaar of volgend jaar in deze tijd van het jaar: 

  • Kolen: paarse en groene spruitjes, rode en witte kool, paarse en groene boerenkool, bloemkool, paarse en groene broccoli 
  • Wortels: aardperen en pastinaak
  • Wintersalade plukken en topjes van erwtenplantjes 
  • Eetbare bloemen: wilde viooltjes en sleutelbloemen
  • Bladgroenten: snijbieten, winterspinazie
  • Stengels: prei, kardoen en rabarber 
  • Kruiden: peterselie, kervel, koriander, rozemarijn, salie, basilicum, venkel en tijm 

TuinQlusjes

  • Heb jij al een waterton om de regen op te vangen voor de komende droge maanden? Houd de deksel goed gesloten om te voorkomen dat de muggen er hun larven in grootbrengen.   
  • Maak een raamwerk voor een composthoop in je tuin. Maak tenminste twee vakken zodat de composthoop kan worden omgezet. 
  • Keer de compost in de loop van de maand naar de andere bak en voeg bij iedere laag voeding toe zoals koeien- of paardenmest, lavameel voor de mineralen en smeerwortelthee of zeewierkorrels en kalk. 
  • De gemeente heeft ieder voorjaar gratis compost beschikbaar. Houd de aankondiging in de gaten en breng 5 cm compost op de kale grond en werk het met een vork licht in de bovengrond. Dit onderdrukt het opkomen van (ingewaaid) onkruid. 
  • Verfris de aanwezige potten door de bovenste 5 cm eraf te halen en aan te vullen met verse compost lichtjes door de achtergebleven bovenlaag heen te werken met een schepje. Wees voorzichtig met de wortels. 
  • Geef de kamerplanten regelmatig water nu het weer warmer wordt. 
  • Dit is het laatste moment om stokken van de hazelaar en berkentakken te oogsten (knippen/zagen) voor je moestuin om bonen en erwten tegen op te laten klimmen.
  • Maak mooie plannen voor je tuin en voer ze stap voor stap uit. Bedenk een stappenplan hoe je al je plannen gaat uitvoeren in de komende maanden. Als je weinig tijd hebt kan je ook biologische (moes)tuinplantjes kopen bij biologische moestuinen of bij het tuincentrum in de buurt.  
  • Als je een kruidenrijk grasveld wilt inzaaien in maart begin dan nu met de voorbereidingen: afplaggen van het huidige gras en/of verwijderen van onkruiden. Afplaggen met een spade en voor grotere stukken kan een machine worden gehuurd. Verwijderen van onkruiden doe je door met een vork de grond los te maken en het onkruid er uit te trekken. Gebruik geen gif of zout! 
  • Zet plantsteunen en ander steunmateriaal al bij de planten die het nodig hebben voordat ze omwaaien.
  • Kijk al het tuingereedschap en de grasmaaier na. 
  • Zaai kale plekken in het grasveld opnieuw in. Als je begint met een nieuw grasveld gebruik dan geen kant en klare graszoden, maar zaai een bloemrijk grasmengsel met madeliefjes, pinksterbloemen ed. Het duurt bij zowel graszoden als een gezaaid grasmengsel 6 weken voordat je er overheen mag lopen. Houd het terrein voldoende vochtig zodat het zaad kan uitgroeien. Maai het daarna de eerste maanden op de hoogste stand. Als je gaat zaaien lees dan eerst goed hoe je de grond zaaiklaar maakt. 
  • Houd (naakt)slakken goed in de gaten, zeker nu de jonge planten uitlopen. Je kunt slakken voorkomen door nematoden te kopen: aaltjes oplossen in water. Aaltjes zijn parasieten die in de slak kruipen waardoor deze sterven. Gebruik het niet te veel en zorg voor een gezonde bodem met goede compost in de bovenlaag waar slakken voldoende voedsel in vinden zodat ze van de planten af blijven. 
  • Voorjaarsbloemen geven al vroeg in het jaar nectar voor insecten. Als er voldoende voedsel is voor de insecten zoals hommels en bijen, dan is er ook voldoende voedsel voor vogels. Plant een sierkers, een wilde pruim, een meerstammig krentenboompje, afhankelijk van de grond waarop je tuiniert. En plant velden vol met verwilderingsbollen die zichzelf in de loop der jaren vermeerderen.   

In de tuinkas

  • Een goed begin van het nieuwe tuinjaar is de kas opruimen en schoonmaken zodat je klaar bent om te gaan zaaien. 
  • Haal compost in de tuinkas zodat die kan opwarmen zodat je eerder kunt beginnen met zaaien. 
  • Als je binnen gaat kweken met warmtematjes dan kan je nu beginnen met het meten en bijhouden van de minimum en maximumtemperaturen in de kas. 

TuinTrips

De stinzeplanten met vele soorten bloeiende verwilderingsbollen staan in bloei. Bezoek het Thijssepark in Amstelveen, Het Thijssehof in Bloemendaal of Landgoed Hackfort van Natuurmonumenten in Vorden. De laatste is mijn favoriet. Het ligt aan de Baakse Beek. Veel plezier!

TuinBoeken

De Basisgids Stinzeplanten – de 100 meest algemene stinzeplanten in je binnenzak. Leuk om mee te nemen als je op pad gaat. Samengesteld door Heilien Tonckens, Wil Leurs en Rick Hoeksema. Prachtige fotogids voor herkenning in het veld, aangevuld met beschrijvingen over grootte en bloeitijd. Met achtergrondinformatie over historie, ecologie. Te bestellen bij https://www.sterkebollen.nl/basisgids-stinzenplanten.html

Heb je vragen of hulp nodig?

Rabarber

Rabarber is een van de eerste gewassen die in het voorjaar van de koude grond kan worden geoogst. Het stelt geen hoge eisen aan de grond en vraagt niet veel verzorging. Het hoort tot de plantenfamilie boekweit. De planten kunnen 15 jaar oud worden.

Standplaats
Rabarber verdraagt lichte schaduw, liefst op een warme plek aan de slootkant. Plant een nieuwe stronk op een plek waar nog nooit rabarber heeft gestaan. Rabarber kan ook goed tussen de vaste planten in een bloeiende border. Het maakt mooi groot blad. Een verzorgde plant gaat 15 jaar mee.

Bodem en bemesting
Rabarber groeit op grond die diep is losgemaakt, 35 cm diep en vochthoudend. In de winter kunnen ze max. 14 dagen onder water staan. In de zomer max. 4 dagen zonder water. Rabarber houdt van zware organische bemesting voor een goede opbrengst.

Rabarber in bloei = eetbaar = snijbloem

Nieuwe plant
Er worden stukken wortel geplant van een minstens drie jaar oude plant. Scheuren en planten gebeurt in november. Met een scherpe spade verdeel je de pol in stukken, bijvoorbeeld 4 stukken. Na het scheuren laat je de wortelstekken enkele dagen opdrogen. De plant neemt 1 x 1 m ruimte in. Plant in een ondiep plantgat van ongeveer 5 cm zodanig dat de neuzen net onder de grond zitten. Ieder jaar in februari/maart compost geven.
Je kunt nu een plant in een pot kopen bij een biologische tuinderij of kwekerij. Dan heb je volgend jaar eigen rabarber uit eigen tuin.

rabarber met blad

Oogsten
De bladeren zijn giftig, maar wel goed voor de composthoop. Je kunt de stengels beter niet afsnijden, dan heb je kans op rot en daardoor beschadigde knoppen en slappe stengels. Trek liever de stengels los door de steel zo laag mogelijk beet te pakken en hem af te breken met een draaiende beweging. Oogst niet meer dan de helft van de stelen, de rest is nodig voor later of voor voldoende kracht in de plant voor volgend jaar.

Voedingswaarde
Het bevat waardevolle mineralen en vooral vitamine C en veel oxaalzuur. Dit zit vooral in het blad en trekt omstreeks 24 juni (Sint Jan) naar de stengels. Daarna is het beter om geen stengels meer te oogsten. Oxaalzuur bindt kalk en dus ook uit ons lichaam. Dit gebeurt alleen als je er veel van eet. Rabarber is minder geschikt voor jonge kinderen en voor mensen met nierklachten.

Voor gezonde mensen kan rabarber stimulerend werken op de stofwisseling. Door toevoeging van wat citroen- of sinaasappelssap is het niet nodig om suiker toe te voegen. Kook gedroogde dadels of rozijnen mee om de zure smaak te verminderen.  Of doe een beetje honing over de gekookte rabarber vlak voordat je het eet.

Recept Rabarber

Voorbereiden
Gebruik verse, niet slap hangende, rabarber zonder blad. Het is niet nodig om rabarber te schillen. Verwijder voor het koken het bruine velletje onder aan de steel. Snijd het witte stuk onderaan de steel in kleine stukjes en kook dit ook mee. Het verzacht de zure smaak. Verwerk rabarber meteen om vitamineverlies te voorkomen.

  • Recept voor Rabarbermoes (1 liter)
  • 1 kg rabarber in stukjes van 1 cm1 cm water (of 4 eetlepels)
  • 80 gram klein gesneden dadels
  • 30 gram klein gesneden gemberwortel
  • de schil en sap van een sinaasappel of halve citroen
  • eventueel 1 lepel arrowroot om te binden.

Doe de rabarber met een bodempje water, dadels, gember in een pan en vermeng alles goed. Breng al roerend aan de kook op matig vuur. Kook het 5 minuten gaar. Los arrowroot op in het vruchtensap en roer het door de rabarber. Laat het nog even aan de kook komen. Laat de rabarber afkoelen. 
Serveer met zelfgemaakte vanillevla of op een beschuit met aardbeien 

Bronnen 
Gezond Lekker Eten, Christofoor, 1989
Wilde venkel en rabarber, Caroline Zeevat en Ans Withagen, Van Dishoeck 2009.
Handboek ecologisch tuinieren, Velt, 2014